www.toekomstkerkgebouwen.nl
nieuws
www.toekomstkerkgebouwen.nl
 De herbestemde Hasseltse Kerk, nu wijkcentrum de Poorten in Tilburg.
Foto: Harm Jan Wilbrink
04 januari 2011

Opinie

Omdopen of slopen? (Kerkgebouwen)
Als een machtig fort langs de A59 staat een kerk in de polder. Een kerk tussen de koeien. Huizen die er op duiden dat hier ook mensen wonen zie je in de omgeving nauwelijks. Die paar omwonenden kunnen toch met de beste wil van de wereld die stenen kolos niet overeind houden?

Een gedachte die meer en meer ook de bisdommen lijkt te hebben bevangen. Alarmerende berichten verschijnen in de media. De mensen blijven weg uit de kerk en de inkomsten dalen. Kille cijfers. Fusie van 380 naar amper 60 parochies alleen al in het bisdom Den Bosch. Om het failliet te keren worden nu ook de kerken massaal gesloopt als het aan de bisdommen ligt. Bij honderden, zo meld hulpbisschop Mutsaerts van Den Bosch. De grond lijkt veel geld waard. Kerken liggen immers vaak op A-locaties. Meer uitwegen ziet het bisdom niet.
Wat in eeuwen door mensen is opgebouwd, waar ziel en zaligheid in is gelegd. Wat door vijandige legers niet is vernietigd en natuurgeweld heeft overleefd Wat door generaties met kunstschatten werd verfraaid, gerestaureerd en gemoderniseerd wordt voor snel geld verkocht en gesloopt. Eeuwen opbouw worden ingewisseld voor iets dat vervliegt als ons vertrouwen in de economie in tijden van kredietcrisis.

Terug naar die kerk in de polder zonder omwonenden. Hoe blijft daar het dak dicht, het licht branden en de kachel gestookt? De mensen lijken hier al eeuwen geleden vertrokken, de kerk en het plaatsnaambordje alleen achterlatend. Waarom staat deze kerk overeind en heeft men hier niet gekozen voor een appartementenblok?

A-locaties 

Wat de mensen hier al eeuwen weten en anderen herontdekten is dat het kerkgebouw de ware A-locatie is. Niet de grond. Wie de moeite neemt de plaatsen te bezoeken waar tot voor enkele jaren nog een kerk heeft gestaan kan dit met eigen ogen zien. Kerkensloop leidt meestentijds tot verarming, inspiratieloze bouw of een braakliggende vlakte. In de negentiende eeuw had ook de Nederlandse staat het verwoestend effect van sloop van A-locaties ontdekt en werd de basis gelegd voor de bescherming van monumenten door de overheid. Directe aanleiding was ook toen, hoe toevallig ook, het noodlot dat een eeuwenoud kerkgebouw in het Bossche bisdom had getroffen. De St. Jan in Den Bosch werd beroofd van haar kunstschatten voor een potje geld. Kunst waar ze in Londen nu al anderhalve eeuw de toeristen mee trekken.

Ook de kerk langs de snelweg stond er al een halve eeuw te verpauperen maar werd niet gesloopt. In plaats daarvan verenigden geïnspireerde mensen zich in een stichting die het gebouw restaureerden en belangrijker nog, de kerkruimte bleef gebruiken. Verlichte geesten binnen het kerkbestuur en de overheid hebben het hier mogelijk gemaakt de deuren open te zetten. Men heeft het aangedurfd ook nieuwe vormen van gebruik toe te laten. Zich door vertrouwen en niet door angst voor misbruik laten leiden. Het kerkgebouw is hier, zich aanpassend, een hart van de samenleving gebleven net als in de voorgaande zeven eeuwen van haar bestaan. Mensen komen hier samen voor recepties, om naar muziek te luisteren, een feest te vieren of samen te eten. En hoewel een bordje op de gevel dit niet aangeeft is er de mogelijkheid hier incidenteel ook een kerkdienst bij te wonen. 

Volkskerk, kerk van het volk
De vele burgerinitiatieven rondom het behoud van religieus erfgoed bewijzen de centrale plek voor kerkgebouwen in de harten van betrokken burgers. Dat de kerk volgens hulpbisschop Mutsaerts geen ‘volkskerk’ meer zou zijn, heeft heel wat reacties opgeroepen en lijkt daarom klinkklare onzin. Kerkgebouwen zijn van het volk, vormen een collectief eigendom en niet alleen een juridisch. De samenleving heeft niet voor niets ook gemeenschapsgeld in kerkgebouwen geïnvesteerd. Een hek rond onze monumenten zetten, en onderhoud bewust stopzetten, zoals nu door de hulpbisschop van Den Bosch wordt voorgesteld wordt ervaren als een vorm van afkeer van de samenleving. Een minachting van hetgeen is geïnvesteerd, juist ook door vele buitenkerkelijken.

Het behoud en herstel van religieus erfgoed is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van kerkbesturen, overheden en burgers. In het regeerakkoord van CDA-VVD wordt het belang van herbestemming en behoud van religieus erfgoed opnieuw onderstreept. Met een minder starre houding van het bisdom kunnen onze kerken ook voor de toekomst behouden blijven. Het formuleren van visie en beleid per gemeente is noodzakelijk, overleg tussen de betrokken partijen essentieel.

Sloop is eindig, slopen doe je maar éėn keer. Gebruik, nevengebruik en hergebruik richten zich op toekomst. De uitdaging is belangen bij elkaar te brengen. Het helpt niet om met de rug naar elkaar te gaan staan. In tijden van krapte en krimp is de noodzaak van problemen samen aanpakken nog het best voelbaar. Dat is voortborduren op de inzet van onze voorouders, zij hebben door samenwerking letterlijk en figuurlijk hun steentje bijgedragen aan het tot stand komen van deze gebouwen. Waar samenwerking ruimte krijgt ontstaan nieuwe kansen en mogelijkheden. De Task Force Toekomst Kerkgebouwen roept bestuurders, burgers en eigenaren op schouder aan schouder te staan voor het behoud van het religieus erfgoed en de bakens van herkenning en identiteit van Brabant. Het is nu niet het moment af te wachten en de ramp van massale sloop over ons heen te laten komen!