De herbestemde Hasseltse Kerk, nu wijkcentrum de Poorten in Tilburg.
Foto: Harm Jan Wilbrink
“Elke maand weer een kerk tegen de vlakte”

Stentor, 14 januari 2008

door Sandra Donker, Pieternel Kellenaers en Karen Zandbergen

MAASTRICHT - In geen enkele kerk kunnen bezoekers van zo dichtbij de plafondschilderingen zien als in de dertiende-eeuwse Dominicanerkerk in Maastricht.

Vanaf de tweede etage van de stalen 'boekenflat' van de tot boekwinkel omgebouwde kerk staan bezoekers er met hun neus bovenop.

Het grote contrast tussen de zachte gele mergel en de stalen constructie is een ontwerp van de architecten Merkx en Girod. Journalist Sean Gordon van de Britse krant The Guardian riep Selexyz Dominicanen vrijdag uit tot 's werelds mooiste boekhandel. Winkelmanager Ton Harmes: "We doen wat de Dominicanen ook al deden, het verspreiden van kennis. Een mooiere werkruimte kun je je niet wensen."

"Een prachtig voorbeeld van hoe een kerk waardig kan worden hergebruikt", verzucht Peter Breukink, directeur van de Stichting Oude Kerken in Groningen. Wanneer hij zich over de reling van zijn kantoorkamer buigt, ziet hij dat de pastor de viering voor zondag alweer heeft voorbereid. Zijn stichting verhuurt kerkelijke gebouwen in de provincie Groningen, ook aan zichzelf. "Alles is beter dan sloop." Toch moet er iedere maand wel een kerk aan geloven, berekende de Taskforce Toekomst Kerkgebouwen. Deze week begint het 'Jaar van het Religieus Erfgoed'. Breukink uit Groningen is mede-initiatiefnemer. Hij pleit vurig voor een herbestemmingsfonds, een pot geld die kan worden gebruikt om kerken op een waardige manier opnieuw te gebruiken. Want ook al zijn er door het hele land heen al tientallen kerken omgebouwd tot moskee, cultuurhuis, muziekzaal of poppodium, het einde daarvan lijkt in zicht. " Er zijn 4200 kerkgebouwen. Die kunnen niet allemaal een concertzaal worden" , zegt Peer Houben, architect van het bisdom Haarlem.

Het principiële verzet tegen commerciële of 'niet-passende' herbestemmingen zwelt aan. "Een kerk is om te kerken", verwoordt Houben het gevoel van veel katholieken. Ook Breukink fronst zijn wenkbrauwen bij transformaties van kerken in feestcentra. Minder omstreden bestemmingen zijn financieel vaak niet haalbaar, gezien de kans op kosten. De verkoop van appartementen en winkels gaat moeizaam, zegt erfgoedmakelaar Jan Willem Andriessen. "Het geeft risico's. Lei op het dak vervangen gaat nog wel, maar als je een hele beukboog moet vernieuwen, is dat andere koek."

Als er niet snel fondsen komen óf een grote christelijke opleving, wordt het voor de kerken kiezen of delen. Willen ze behouden blijven, dan zullen ze het omtoveren van een kerkgebouw in een poptempel luchtig moeten benaderen, zoals Rob Wolters, initiatiefnemer van de Taskforce Toekomst Kerkgebouwen. " Ik zeg altijd maar: ik weet niet welke muzikale voorkeur God heeft."