De herbestemde Hasseltse Kerk, nu wijkcentrum de Poorten in Tilburg.
Foto: Harm Jan Wilbrink
Task Force Toekomst Kerkgebouwen tegen onnodige sloop kerken
“Iedere maand verdwijnt een kerk”

Hart van Brabant, 18 januari 2008 (14)

Door Jamie Alberts


Het lijkt een trend. In heel Nederland worden kerken gesloopt en komen kantoren of appartementen ervoor in de plaats. Naar schatting verdwijnt er iedere maand een kerkgebouw. Vaak gaat het om gebouwen die gezichtsbepalend voor een wijk zijn. Soms zijn het zelfs monumenten. Is een kerkgebouw te duur? Nee. Oplossingen zijn voorhanden. Slecht bestuur en rechtlijnige kerkleiders houden alternatieven voor sloop tegen. De Task Force Toekomst Kerkgebouwen zet zich in om onnodige sloop van kerkgebouwen te voorkomen.

In maart 2006 werd de Task Force opgericht op initiatief van Rob Wolters en Frank Petter. ‘Het viel ons op dat er veel kerken verdwenen’ vertelt Rob Wolters, secretaris van de Task Force en woonachtig in de Reeshof. ‘Het slopen van kerken gaat heel makkelijk en daar wilden we wat aan doen. Dat hebben we gedaan door een landelijk burgerinitiatief in het leven te roepen: de Task Force Toekomst Kerkgebouwen.’

Burgerinitiatief
Het primaire doel van de Task Force is het slopen van kerkgebouwen te voorkomen. Het gaat daarbij om kerken in heel Nederland, maar vooral ook in Noord-Brabant. Met name in Noord-Brabant gaat het slopen van kerken snel. Rob: ‘Wij zijn het eerste landelijke burgerinitiatief op het gebied van kerkgebouwen. Wat wij doen is ons overal mee “bemoeien”. We hebben momenteel zo’n dertig gebouwen waar wij voor vechten. We gaan daarbij positief te werk. Samen met de betrokken partijen, waaronder lokale actiegroepen, gaan wij op zoek naar alternatieven voor sloop. We proberen zoveel mogelijk mee te denken. Pas als het echt de verkeerde kant opgaat, gaan wij ons verzetten.’

Doel
Uit onderzoek (“God in Nederland”, G. Dekker en anderen 2007) blijkt dat 78 procent van de Nederlanders de kerk in hun buurt willen behouden. Het gaat dan om zowel gelovige als ongelovige Nederlanders. Jan Haagh, penningmeester van de Taskforce en ook een Reeshofbewoner: ‘We zijn niet alleen tegen het slopen van kerken, we zijn ook vóór het maatschappelijk functioneren van kerkgebouwen. De Task Force is breed voor wat betreft de samenstelling. De meeste mensen zetten zich in vanuit een emotionele binding met kerken. We zijn geen kerkelijke groep, evenzoveel mensen die niet kerkelijk zijn maken deel uit van de Task Force. Het gaat ons voornamelijk om het behoud van ons cultureel erfgoed. Er wordt wel eens gezegd dat het om jonge kerken gaat die geen historische waarde hebben. Buiten het feit dat dit niet waar is, moet gezegd worden dat alle kerken een keer jong zijn geweest. Kerken moeten ook de kans krijgen om oud te worden. We moeten zien te voorkomen dat een heel tijdsbeeld verdwijnt.’

Beeldbepalend
Voor kerkliefhebbers is het een grote ergernis. Mooie kerk, deur dicht. Rob: ‘Dit frustreert me. Kerken komen op deze manier buiten de samenleving te staan, terwijl het in het verleden juist ontmoetingsplaatsen waren. Het teruggeven van de kerken aan de samenleving is naast het voorkomen van sloop één van onze missies. Kerkgebouwen zijn beeldbepalende gebouwen in wijken en dorpen. Het zijn verwijzingen naar onze geschiedenis. Zelfs al is een kerk afgestoten en een wijkcentrum geworden zoals de Hasseltse Kerk, toch blijven het gebouwen met uitstraling en karakter. Daarvoor willen wij vechten. Als een kerk eenmaal weg is, dan is deze voorgoed weg. Een voornemen tot afstoting of sloop moet daarom heel goed overwogen worden en daarbij moet niet alleen aan geld gedacht worden. Wij hebben er alle vertrouwen in dat we op de goede weg zitten. Zeker gezien het grote aantal positieve reacties die wij ontvangen als Task Force.’

Problemen
De weg van de Taskforce is geen gemakkelijke. Rob: ‘Het zijn vooral de kerkleiders die de kerken willen slopen. Dit heeft een drietal redenen. Door kerkleiders wordt vaak gekeken naar winstmaximalisatie. Door één kerk te slopen kunnen andere weer in stand gehouden worden, wordt er gezegd. Zij verkopen de kerk dan voor zoveel mogelijk geld aan een projectontwikkelaar en doen dat vaak met een sloopverplichting. Een tweede reden is dat kerkbesturen kerken vaak liever lijken plat te gooien dan dat een concurrerend geloof er gebruik van gaat maken. We worden geregeld door onder meer Christelijke migrantenkerken benaderd, die een kerk willen kopen of huren. Ze krijgen die kerken echter nauwelijks in handen. Kerkbesturen voorkomen dit in veel gevallen. Een derde reden is de factor angst. Angst voor de passendheid van de herbestemming. Dit geldt met name voor katholieke kerken, die voor katholieken heilige gebouwen zijn. Veel katholieke kerkleiders willen een kerk weg hebben als er geen erediensten meer gehouden kunnen worden. Als de kerk weg is kan deze namelijk niet “misbruikt” worden. Echter: wat weg is, is weg. Slopen betekent ook een vernietiging van het “bloed, zweet en tranen” dat vorige generaties hebben geïnvesteerd in deze gebouwen. Het beperkt de keuzemogelijkheden voor toekomstige generaties.’

Alternatieven
Oplossingen zijn voorhanden, net als de financiële middelen. Het komt echter regelmatig voor dat kerkbesturen vasthouden aan de sloopverplichting. Kerkbesturen komen dan lijnrecht tegenover gemeente en bevolking te staan. Dat is bijvoorbeeld in Kaatsheuvel het geval, waar bisdom Den Bosch en het parochiebestuur de St. Jozefkerk willen slopen. Dit terwijl er vele alternatieve voorhanden zijn. Het kan ook anders! Rob: ‘Wij staan voor een positieve visie, kerkgebouwen als kans. Multifunctioneel gebruik of herbestemming kan deze prachtige gebouwen behouden. Een goed voorbeeld van herbestemming is de Hasseltse Kerk, hier in Tilburg. De buurt wilde niet dat de kerk gesloopt zou worden en de gemeente sloot zich hier bij aan. Als oplossing is er voor gekozen de kerk om te bouwen tot Wijkcentrum De Poorten. Het positieve is dat deze kerk nu door mensen met verschillende achtergronden gebruikt wordt op uiteenlopende wijzen. De kerk heeft onder andere de functie van een stiltecentrum, ontmoetingsruimte, bibliotheek en vergaderruimte. Een ander goed voorbeeld is de Van Paduakerk, ook in Tilburg. Deze kerk is opgekocht door een glazenier, die zijn bedrijf in de kerk gevestigd heeft. Hierbij heeft hij de kerk zoveel mogelijk in tact proberen te laten. Het enige dat verwijderd moest worden was het altaar. Wat ook gebeurt, is dat kerken tot winkels worden omgebouwd of tot een supermarkt. Hoewel ons dit iets minder ideaal lijkt, is het nog altijd veel beter dan sloop!’

De Task Force is op zoek naar steun en financiële middelen. Wie kerkgebouwen een warm hart toe draagt kan een kijkje nemen op de website: http://www.toekomstkerkgebouwen.nl of een bijdrage overmaken op Rabobankrekening 11.95.86.150 t.n.v. de Stichting Task Force Toekomst Kerkgebouwen, Tilburg.