De herbestemde Hasseltse Kerk, nu wijkcentrum de Poorten in Tilburg.
Foto: Harm Jan Wilbrink
Film over emoties rond behoud kerken

Reformatorisch Dagblad, 21 januari 2008


WEESP - Veel kerkgebouwen die nu in bezit zijn van gemeenten van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), worden de komende jaren overbodig. Dat komt niet alleen door het verminderde kerkbezoek, maar ook door de vereniging van drie kerken in de PKN in 2004.
De Task Force Toekomst Kerkgebouwen, een burgerinitiatief dat zich inzet voor het behoud van religieus erfgoed, berekende dat de PKN de komende jaren minstens een derde van haar 2300 kerkgebouwen zal afstoten, slopen of herbestemmen.

Veel emoties komen los als een nieuwe bestemming voor een kerkgebouw moet worden gevonden. Filmmaker Frans Bromet laat dat zien in twee documentaires over de protestantse kerk in Weesp, die de NCRV vanavond en volgende week uitzendt.

In de stad aan de Vecht staan twee protestantse kerken te koop: het gereformeerde kerkcentrum Hogewey en de Maarten Lutherkerk. Via een openbare inschrijving kunnen belangstellenden op de gebouwen bieden. Vooral de verkoop van de monumentale Maarten Lutherkerk stuit op verzet van leden van de protestantse gemeente.

De Stichting Behoud Maarten Lutherkerk zamelt zo veel mogelijk geld in om de kerk te kunnen kopen. Voorzitter Co Woudsma is in de kerk gedoopt en heeft er de uitvaart van zijn ouders bijgewoond. Hij wil voorkomen dat de naar de kerkhervormer genoemde kerk een meubelhal of horecabedrijf wordt. Ook mevrouw Kok, weduwe van een predikant van de kerk, wil dat voorkomen. Zij heeft de glas-in-loodramen van het gebouw ontworpen.

Met de opbrengst van de verkoop van de twee gebouwen wil het kerkbestuur de verbouwing van de Grote Kerk bekostigen. Het kerkbestuur benadrukt dat het niet per se voor de hoogste bieder zal kiezen, maar gaat toch in zee met twee projectontwikkelaars, die het hoogste bod hebben uitgebracht. De stichting van Woudsma vist achter het net. De Maarten Lutherkerk wordt mogelijk een tandartsenpraktijk. De koper van de Hogewey weet nog niet of hij het gebouw door een rijtje woningen of een disco zal vervangen.

Woudsma en Kok voelen zich verraden. "Mammon, de afgod van het geld, heeft gewonnen", aldus Woudsma. Terwijl het kerkbestuur plannen maakt voor de besteding van het geld, keren de twee zich gedesillusioneerd van de protestantse gemeente af.

De twee documentaires worden uitgezonden in het kader van het Jaar van het Religieus Erfgoed, dat donderdag in Utrecht van start ging. Het jaar wil de belangstelling voor en de kennis van religieuze goederen in Nederland vergroten. Ook moet het ertoe bijdragen dat kerken, kloosters en ander religieus erfgoed voor de lange duur bewaard blijven.

Tips voor kerken
Wat kunnen kerkelijke gemeenten doen om een kerkgebouw in stand te houden? Toekomstkerkgebouwen.nl geeft een aantal tips.

Probeer anders naar het kerkgebouw te kijken. Gebouwen hebben per definitie mogelijkheden. Stel het bijvoorbeeld open voor publiek. Bij een kerkgebouw dat toegankelijk is en uitnodigend, voelen meer mensen zich betrokken.

Het oprichten van een rechtsvorm -bij voorkeur een stichting- heeft veel voordelen om de financiering van het onderhoud van een kerkgebouw mogelijk te maken.

Zoek bij grote restauratieachterstanden naar nieuwe manieren om geld en steun te cre_ren: bijdragen van locale bedrijven en rijke particulieren, wijkintegratiegelden en stadsherstelgelden. Wanneer het gebouw een monumentenstatus heeft, kan de kerk in aanmerking komen voor een tegemoetkoming in de kosten van restauratie en onderhoud. Soms zijn provincies bereid om restauraties financieel te ondersteunen.

Overleg met partijen buiten de kerkgemeenschap, zoals de burgerlijke gemeente. Informeer bij andere kerkeigenaren en experts in kerkexploitatie, herbestemming, verkoop of verhuur, en financiering. Voor het uitwisselen van ervaringen kunnen kerken lid worden van een vereniging van beheerders, zoals de Vereniging van Beheerders van Monumentale Kerkgebouwen in Nederland (www.vbmk.nl) of de Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer in de PKN (www.kerkrentmeester.nl).

www.toekomstkerkgebouwen.nl voor meer informatie.