De Spaarnekerk in Haarlem, gebouwd in
1883-1885, werd honderd jaar later gesloopt.
Foto: Job van Nes























Nog altijd worden er onnodig kerkgebouwen gesloopt
Op dit moment worden veel kerkgebouwen in Nederland acuut bedreigd in hun voortbestaan. Voor meer gegevens over de ernst van de situatie kunt u terecht op de pagina CIJFERS. Naar schatting gaat er elke maand wel ergens in Nederland zo’n karakteristiek gebouw tegen de vlakte; een gebouw dat historisch verbonden is met de omgeving en van betekenis is voor veel mensen. Vaak betreft het vrij jonge kerkgebouwen, die als eerste in aanmerking komen voor de verkoop. Maar er zijn ook gebouwen bedreigd van meer dan honderd jaar oud. Hieronder vindt u enkele sprekende voorbeelden.
Bescherming ontbreekt,
naoorlogse kerkgebouwen extra kwetsbaar
Naoorlogse kerkgebouwen vallen grotendeels buiten het bereik van de Monumentenwet, die alleen erfgoed beschermt dat ouder is dan 50 jaar. Terwijl de Wederopbouwperiode hele belangwekkende kerkarchitectuur heeft opgeleverd. De rijksoverheid staat daarnaast op het standpunt dat alle beschermingswaardige kerkgebouwen en kloosters van vóór 1940 al voldoende veiliggesteld zijn. In de praktijk blijkt dat helaas niet het geval. Leo Dubbelaar, secretaris van het Cuypersgenootschap, heeft een zwartboek geschreven over de dramatische gevolgen van het rijksmonumentenbeleid voor het erfgoed. Voor meer info daarover kunt u bij deze organisatie terecht: secretaris@cuypersgenootschap.nl
De sluipende sloop: verwaarlozing
Naast de directe dreiging door sloopplannen is er ook een sluipende dreiging: achterstallig onderhoud van kerkgebouwen. Bij de rijksmonumentale kerkgebouwen is er al een berekende herstelbehoefte van ruim 700 miljoen euro, en voor het gehele kerkenbestand wellicht wel van 2 miljard euro. Tijdelijke regelingen voor het inhalen van de restauratieachterstand bieden maar mondjesmaat oplossingen. En de BRIM-regeling voor onderhoud van rijksmonumenten blijkt in de praktijk te beperkt en niet goed werkbaar. Kerkgebouwen zonder beschermde status moeten het vaak helemaal zonder financiële steun stellen, en zijn dan afhankelijk van de draagkracht van de kerkleden om de vaak omvangrijke kosten voor het onderhoud van een gebouw op te brengen.
Het is genoeg!
Gelukkig vinden steeds meer Nederlanders dat het genoeg is geweest. De praktijk om kerkgebouwen te verwaarlozen of simpelweg te slopen voor nieuwbouw is echter een behoorlijk ingesleten patroon. Maar wanneer kerkleiders, bestuurders en particuliere instellingen zich er voor inzetten is het mogelijk om dat patroon te doorbreken. Zelfs acuut bedreigde kerkgebouwen krijgen dan een nieuwe kans.
Spreek verantwoordelijken hierop aan! Schrijf brieven, stuur E-mails naar de kerkleiding, naar burgemeesters en wethouders, naar de Commissaris van de Koningin. U zelf maakt het verschil tussen behoud en sloop. Wanneer u een bedreigde kerk in uw omgeving aan ons meldt, nemen we die op in ons bestand, en bezien we hoe we u kunnen steunen bij het behoud.
Voorbeelden van bedreigde kerkgebouwen en kloosters
Hieronder staan enkele voorbeelden. U vindt er meer in de losse lijst Bedreigde kerkgebouwen. Deze vormt echter nog slechts het topje van de ijsberg.
St Annakerk in Molenschot: een rijksmonument in verval
De situatie van dit rijksmonument in het mooie bedevaartsdorpje is een voorbeeld van de gevolgen van het huidige overheidsbeleid. De kerk heeft een restauratieachterstand van meer dan een miljoen euro. De rijksoverheid heeft aanvragen voor restauratiesubsidie om verschillende redenen steeds afgewezen. De kerk staat er treurig bij, ondanks het belang van de kerk voor het dorp en de wijde omgeving. Gelukkig kan de toren worden gerestaureerd door een subsidie van de Provincie Noord-Brabant zie www.heiligeanna.nl.
St Annakerk in Molenschot. Bekijk de animaties op de website van de parochie.
St Jozefkerk in Kaatsheuvel: parochiebestuur houdt vast aan sloop
Het parochiebestuur en het bisdom Den Bosch willen deze mooie en prachtig gelegen parochiekerk met pastorie uit 1936, van architect De Bever, slopen. De meerderheid van de bevolking en de gemeenteraad, de Provincie Noord-Brabant en de landelijke Raad voor Cultuur wil de kerk behouden. Minister Plasterk wees een verzoek om rijksbescherming af. De Stichting Erfgoed Kaatsheuvel tekent bezwaar aan tegen het besluit van de minister. Alternatieven voor behoud zijn reeds aanwezig.
De St Jozefkerk in Kaatsheuvel
De St. Josephkerk in Dongen: gemeente wil eigen monument slopen
In 2007 werd deze mooie neogotische kerk 100 jaar. De gemeente Dongen –de huidige eigenaar- heeft 3 jaar geleden deze kerk aangewezen als gemeentelijk monument. Onlangs verleende de gemeente zichzelf een sloopvergunning voor het monument, om ruimte te maken voor een rotonde en nieuwbouw op de plaats van de kerk. Alternatieven voor behoud zijn er genoeg, maar deze worden helaas niet serieus onderzocht. Bezwaar tegen de sloop werd niet gehonoreerd. Er loopt nu een gerechtelijke procedure. Klik hier voor de website van de Stichting St. Joseph blijft!
Sankt Ludwigklooster in Vlodrop, een langdurige patstelling
Een voormalig klooster in nationaal park de Meinweg in Limburg, gebouwd in 1906, dat is aangewezen als rijksmonument. De eigenaar Stichting Maharishi European Research University (MERU), gevolgd door de gemeente Vlodrop, de Provincie Limburg en enkele Tweede Kamerleden willen sloop van dit gebouw, dat door RACM wordt omschreven als “een Nederlands topmonument van grote cultuurhistorische betekenis”. Het gebouw is illegaal al gedeeltelijk gesloopt. Het woord is nu aan de Minister van OCW. Hier vindt u meer informatie.
Pius X-kerk in Amsterdam-Slotervaart: belangrijk naoorlogs kerkgebouw verkocht met sloopplicht
Dit markante kerkgebouw werd in 1960 gebouwd door Jan van der Laan, met een centrale functie en ligging in de naoorlogse stadswijk. Het is een voorbeeld van de rijke erfenis van de Bossche School-traditie, die in snel tempo aan het verdwijnen is. De RK-parochie wil de kerk enkel met een sloopplicht verkopen, de bloeiende inwonende Poolse parochie moest verhuizen. De Deelraad Slotervaart onderzoekt de mogelijkheden voor het behoud van het gebouw. Meer informatie over het gedachtegoed van De Bossche School, de erfenis van de gebroeders Van der Laan, vindt u bij de Van der Laan Stichting.